EKONOMİK AÇIDAN ‘DEPOZİTO İADE SİSTEMİ’

Depozito iade planları (DRS, ayrıca depozito iade sistemi), bir ürün satın alınırken ödenen ücretin boş ambalaj iade edildiğinde geri ödenen ek ücretini ifade eder.Bir sözleşmenin bir parçası olarak anlaşılabilir:

Tüketici, onun mülkü haline gelecek meyve suyu gibi belirli bir içeriği satın alır. Bu durumda bir şişe olan ambalaj, üreticinin mülkiyetinde kalır ve tüketici yalnızca belirli bir süre için ödünç almış olur, içeriği kullandıktan sonra şişesini sahibine geri verir.Depozito, sahibine ambalajın iade edilmesini sağlar.Bu sistem çoğunlukla şişeler olmak üzere yeniden kullanılabilir ambalajlar için mevcuttur.

     Peki uygulanan bu sistem ekonomiye nasıl bir etkide bulunacak?

Malzeme ve enerji ithalatının azalması cari açıkta dönüşüm seviyesine göre 210 ila 490 milyon TL arasında azalma sağlayabilir. Bu bölümde ülkemizin son 2 yılda yaşadığı atık ithalatı sorununa değinmek yerinde olacaktır.

Çin`in aldığı önlemler nedeniyle Avrupa Birliği, ABD ve İngiltere gibi bölgelerden ülkemize gönderilen plastik menşeili atıkların miktarının hızla artmakta olduğu gözlemlenmektedir. Diğer ülkelerden gelen atıkların tamamı geri dönüşüm proseslerine girmemektedir ve %50’ye yakın bir oranda çöp niteliğinde olduğu öngörülmektedir.

Başka ülkelerden ülkemize soktuğumuz atıklar ile sektörümüze sağlıklı bir şekilde hammadde sağlayamıyoruz. Öte yandan plastik atıkları ülkemize sokarken, cari açığı da artırmakta olduğumuzu unutmamamız gerekiyor. Ayrıca bilindiği üzere; Döngüsel Ekonominin felsefesi bir sektörün kullanmadığı veya attığı madde diğer sektörün hammaddesidir. Bu bakış açısı ile bakacak olursak; özellikle plastikler döngüsel ekonomide önemli bir yer tutmaktadır. Coğrafi olarak bakıldığında hammadde türüne ve uygulamasına göre ülkemizde farklı miktarlarda neredeyse 1970’ten beri geri dönüştürülmektedir.

Plastik sektörü, işleme kapasitesindeki artışa paralel olarak her yıl artan ölçüde makine ve teçhizat yatırımı yapmakta; sektörün 2003 yılında 288 milyon dolar olan makine teçhizat yatırımı 2015 yılında %270 artış göstermiş ve 942 milyon dolar seviyesine çıkmıştır.

Cam ambalajlar için de durum çok farklı değildir. Cam üretilirken, doğal kaynakların ve petrol kaynaklarının azalmasına sebep olmakta ve üretimi sonucu ortaya çıkan kirlilik de çevre kirliliği ve insan sağlığına etki eden sorunların oluşmasına yol açmaktadır. Doğal kaynaklarımızın giderek azaldığı, çevre sorunlarının önemli boyutlara ulaştığı günümüz dünyasında, atık camların da geri dönüşüm serüvenine katılması en az plastik ambalaj atıklarının geri kazanılması kadar önem taşır.

Plastikler ve kâğıt atıklarının geri dönüşümü belli tekrarlardan sonra mümkün değildir ancak atık camlar sayısız kez yeniden kullanılabilmektedir. Cam üretiminde, salınan emisyon ile çevre kirliliği artmaktadır. Geri dönüşüm ile bu biraz da olsa azaltılabilmektedir. Atık camların geri dönüşümü ve geri kazanımı; üretim esnasında enerjide yaklaşık %25, emisyonda %20, atık oranlarında %80, su tüketiminde yaklaşık %50 oranında azalma sağlayabilmektedir. Cam sektörünün yaptığı araştırmalara göre 1 ton atık camın geri kazanımı ile yaklaşık 40 litre yakıt tasarrufu sağlanabilmektedir.

Depozito Sistemi’nin GSYİH’ye katkısı 1 milyar 400 milyon TL’yi bulabilir bu sistem aynı zamanda 5 bin kişiye istihdam yaratabilir.

Ülkemizde yerli üretim yapan ve önemli sektörlerden olan plastik ve cam sektörü, hammaddesini yine ülkemizde temiz ve kayıtlı bir şekilde ayrıştırılmış, toplanmış atıklardan depozito yöntemi ile karşılamalıdır. Bu sistem; hem döngüsel ekonomi bağlamında ülkemizde belki de en büyük uygulama ve örnek olacak hem de yılda onlarca milyon turist ağırlayan ülkemiz için plastik ve cam şişesiz sahiller, temiz yaylalar ve atıksız ormanların yalnızca hayal olmadığını gösterecektir.

Depozito iade makinesi

Özetle ülkemizdeki Döngüsel Ekonominin en önemli ayağını ambalaj atıkları oluşturuyor ise bu atıkların yönetiminde depozito-iade sistemi vazgeçilmez bir unsur haline gelmelidir. Bu sistemin bir dezavantajı söz konusu bile değildir. Aksine kaynakların ülkemiz içinde değerlendirilmesi ile hem ekonomik hem de çevresel yönden sağladığı faydalar ile ülke yararına olan bir sistemdir. Geri dönüşebilir atıkların diğer atıklarla birlikte çöpe gitmemesi için halihazırda en uygun sistem depozito-iade sistemidir.

Depozito-iade sistemi, toplanacak yüksek kaliteli atıkların (kaynağın) kapalı döngü geri dönüşüm oranını ilk yılda %70, ikinci yılda %80, üçüncü yılda ise %90 seviyesine çıkarabilir. Siz de ülkemize ve kişisel ekonominize birçok yararı olan dönüşüm sistemine Depozito İade Makineleri aracılığıyla katılın, sürdürülebilir bir dünya oluşturalım.